يا بلوك ترتيب ميدادند . اكثر دقت زيادى هم در عايدى يك ده نكرده و مثل عموم كارهاى استبدادى ، بيسروصدا ورگذار شدن كار ، بيشتر از جمع‌آورى دقيق تمام عايدات طرف رعايت بود . اگر احيانا مميزى مثل ميرزا حبيب اللّه عموى ما خيلى دقيق ميشد و ميخواست . عوائد را كاملا استقصاء كند ، حتى دولتيان هم از مميزى او ناراضى ميشدند . ماليات را نقدى و جنسى تعيين ميكردند زيرا نميخواستند رعيت را در نقد كردن جنس براى اداى ماليات به زحمت بيندازند ، گذشته از اين ، اگر در تسعير هم ترقى و تنزلى پيدا ميشد ، استفادهء يك طرف بر ضرر طرف ديگر بميان نمىآمد . در ولاياتى كه مثل يزد و كاشان ، اهالى خودشان بغله حاجت داشتند ، ماليات را نقدى و در تسعير هم اسفل القيم را در نظر ميگرفتند كه رعيت از عهدهء اداى آن برآيد . همهء اين مميزىها مال دورهء ناصر الدينشاه بود فقط در دورهء مظفر الدينشاه بر اثر اضافه‌جمعهائى كه ميرزا محمود قره بر خراسان كرده و بعضى از جاها مثلا مثل قوچان از سنگينى ماليات و بىاعتدالى حكام در تقسيم اضافات شكوه داشتند ، هيئت مميزى برياست ميرزا ابو القاسم مستوفى كاشان ، براى تعديل ماليات آنجا مأمور شده اضافه‌جمعهاى اين چند ساله را بين دهات با رعايت ماليات سابق تعديل كرده بود . ميدانيم در صدارت امين الدوله ، ناصر الملك وزير ماليه شد . يكى از منابع تكثير عايدات دولت مميزى جديد تصور ميشد ، حقا فكر ميكردند كه ماليات فعلى از روى مميزىهاى عهد محمد شاه و بخصوص عهد صدارت امير نظام فراهانى و تسعيرات آنروزهاست كه گذشته از سهل‌انگاريهاى مميزين كه همه‌جا بر نفع رعيت بوده است ، تفاوت تسعير امروز با آن روزها چندين برابر است . پس اگر مميزى جديد بشود ، بر فرض كه اضافه جمع‌هاى اواخر ناصر الدين شاه را هم به حساب بياورند ، بازهم فائدهء دولت زياد خواهد بود . گذشته از اين ، اضافه‌جمعهاى دورهء ناصرى و مظفرى هم كه اكثر بطور مساوات بر دهات تقسيم نشده است ، تعديل خواهد شد . ناصر الملك خود مردى ملاك و از چشمه‌هاى عايدى يك مالك به خوبى باخبر بود . بواسطهء اقامت در اروپا و مطالعهء كتب مختلفهء فنى ، از اصول مميزى علمى كاداستر « 1 » اروپا هم بىاطلاع نبود . ولى بوسيلهء كى اين اصول را اجرا كند ؟ مستوفىها كه از اين اصول خبرى نداشتند ، بنابراين كلياتى را در نظر آورده و با مستوفىهائى كه اطلاعى از امر زراعت داشتند ، مذاكراتى كرد و نقشه‌هاى عملى تنظيم نمود . صورت سؤالهائى كه براى بدست آوردن عايدى بايد از مالك يا نمايندهء او بشود ترتيب داد ولى بلافاصله چنان كه ديديم صدارت امين الدوله برهم خورد و نتيجه‌اى از اين اقدامات مقدماتى گرفته نشد . در دورهء صدارت عين الدوله كه مجددا بوزارت ماليه رسيد ، نيز كارهائى براى تكميل عمليات سابق كرد كه آنها هم بواسطهء پيشآمدهاى صدارت عين الدوله بمقام اجراء و عمل نرسيد . در دورهء مشروطهء اول و استبداد صغير هم ، البته موقع اين قبيل كارها نبود ، مشروطهء كبير پيش‌آمد ، صنيع الدوله وزير ماليه شد ، خزانهء مركزى هم تأسيس شده بود ، گشتند

--> ( 1 ) - Cadastre